كه بسازد ؛ مىسازد و اگر كه نخواهد ؛ نمىسازد و عمل و صنعت خود يا ترك آن را ، اتفاقى يا طبيعى و ذاتى نمىبيند . بلكه به مقتضاى اراده و ديدن ترجيح و مصلحت و حكمت در كردن و نكردن مىبيند و به اين سبب خود ، را مختار و مريد و كاره مىداند و مىنامد و بايد كه به همين منوال بداند كه خداوند تبارك و تعالى در افعال و صنايع خود مختار مىباشد در كردن و نكردن و در هريك از اينها ، با اراده و ديدن رجحان ، حكمت و مصلحت مىباشد و خلق فرمودن او ، از روى اتفاق يا طبع و اقتضاء ذات و اضطرار و عبث و باطل و بلا حكمت نمىباشد . چنان كه فرموده است كه وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ « 1 » و در آيهء ديگر عَبَثاً « 2 » و در آيهء ديگر باطِلًا « 3 » و در آيهء ديگر إِلَّا بِالْحَقِّ « 4 » فرموده است و بداند كه خداوند در افعال و صنايع خود مختار ، مريد و كاره است چنان كه فرموده است كه وَ رَبُّكَ يَخْلُقُ ما يَشاءُ وَ يَخْتارُ « 5 » فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ « 6 » ان اللّه يأمر بالعدل و ينهى عن المنكر و لا يرضى لعباده الكفر « 7 » . و مىبيند كه بعد از ساختن و صنعت نمودن سرير او را نجّار و صانع سرير گويند و به همين منوال بداند كه خداوند بعد از خلق فرمودن هر مخلوقى ، صنعت خالقيت خود را ظاهر نموده و او را خالق و متكلّم گويند . چنان كه فرموده است كه وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً « 8 » و متكلم ، معنى آن نيز خالق الكلام است و هر مخلوقى را نيز كلمة اللّه و كلام اللّه گويند و از جمله آنها ، كلامى است از خداوند كه مركّب از حروف تهجّى مىباشد و

--> ( 1 ) . دخان : 38 ( 2 ) . مؤمنون : 115 ( 3 ) . آل عمران : 191 ( 4 ) . حجر : 85 ( 5 ) . قصص : 68 ( 6 ) . هود : 107 ( 7 ) . زمر : 7 ( 8 ) . نساء : 164